Brzez 1

Door: Ad Broere

Gepubliceerd door: Coöperatie de Vrije Media (29-5-2017)

De wereld als een schaakbord met Zbigniew Brzezinski als ‘duivelse schaakmeester’. Ruim een jaar voor zijn dood schreef Brzezinski op 17 april 2016 zijn visie op over hoe de machtsverdeling in de wereld zich zou kunnen gaan ontwikkelen. Vanzelfsprekend onder leiding van de V.S. Brzezinski heeft vanachter de schermen een enorme invloed uitgeoefend op de geopolitiek.

Aan de vrucht herken je de boom, daarom volgt hieronder een vertaling van het artikel:

‘Naar een wereldwijde herschikking’.

Nu het tijdperk van werelddominantie eindigt, moet de V.S. de leiding nemen in de herschikking van de architectuur van de wereldmacht.

Er zijn vijf basiswaarheden met betrekking tot de herverdeling van de politieke wereldmacht.

De eerste is dat de V.S. nog steeds ’s werelds machtigste entiteit is, maar als gevolg van complexe geopolitieke verschuivingen naar nieuw evenwicht binnen regio’s, is het wereldimperium van de V.S. voorbij. Er is echter nog geen nieuwe wereldmacht opgestaan.

De tweede waarheid is dat Rusland in de laatste krampachtige fase verkeert van neergang als wereldmacht. Het is een pijnlijk proces, maar Rusland zou – als het verstandig handelt- in de nieuwe situatie een leidende natie binnen Europa kunnen worden. Momenteel is het land echter op een zinloze manier bezig zichzelf te vervreemden van zijn vroegere koloniën in het voormalige Islamitische deel van de Sovjet-Unie en ook van de Oekraïne, Wit-Rusland, Georgie en niet te vergeten de Baltische staten.

Brzez 2

De derde waarheid is dat China geleidelijk in opkomst is en kan zich ontwikkelen tot een land dat gelijkwaardig wordt aan en rivaal van de V.S. Nu is China nog terughoudend met een directe confrontatie met de V.S. Op militair gebied is het op zoek naar een nieuwe ‘generatie’ van wapensystemen en verstrekt het stap voor stap zijn nog beperkte vloot.

De vierde waarheid is dat Europa geen wereldmacht is en dat waarschijnlijk ook niet zal worden. Maar het kan een constructieve rol spelen bij het (oplossen van) internationale bedreigingen en zelfs bij het voortbestaan van de mensheid. Europa is politiek en cultureel verbonden met en ondersteunend aan kernbelangen van de V.S. in het Midden-Oosten en Europese standvastigheid binnen de NAVO is essentieel voor een uiteindelijke constructieve oplossing voor de Rusland-Oekraïne crisis.

De vijfde waarheid is dat het momenteel gewelddadige politieke ontwaken van postkoloniale Moslims voor een deel een verlate reactie is op de in bepaalde gevallen wrede onderdrukking, meestal door Europese machten. Het geeft voeding aan een diep ervaren gevoel van onrechtvaardigheid op basis van een religieuze motivatie, die tot gevolg heeft dat er grote aantallen Moslims zich verenigen tegen de buitenwereld. Tegelijkertijd is er sprake van historische sektarische schisma’s binnen de Islam, die niets te maken hebben met het westen. Ook de historische grieven zelf verdelen de Islam.

Alles bij elkaar genomen zeggen de vijf waarheden ons dat de V.S. de leiding moet nemen bij de herschikking van de architectuur van de wereldmacht op een manier dat de geweldserupties binnen en soms buiten de Moslimwereld – en in de toekomst mogelijk vanuit andere delen van wat de ‘derde wereld’ wordt genoemd, kunnen worden ingedamd zonder dat de wereldorde erdoor vernietigd wordt. We kunnen een schets maken van deze nieuwe architectuur door kort elk van de vijf genoemde waarheden uit te werken.

Brzez 9

Ten eerste, Amerika kan alleen op een effectieve manier het Midden-Oosten geweld beteugelen als het een coalitie vormt, waarbij tot op zekere hoogte ook Rusland en China betrokken zijn. Om zo’n coalitie te laten ontstaan moet Rusland eerst worden ontmoedigd in het vertrouwen op eenzijdig gebruik van macht tegen zijn buren – in het bijzonder Oekraïne, Georgië en de Baltische staten-. China moet ervan worden overtuigd dat zelfzuchtige passiviteit met betrekking tot de crisis in het Midden-Oosten politiek en economisch niet loont, bekeken vanuit de geopolitieke ambities van dat land. De kortzichtige visie moet vervangen worden door een bredere benadering.

brzez 10
70 jaar communisme, 60 miljoen mensen vermoord

Ten tweede, Rusland is voor het eerst in zijn geschiedenis een echte nationale staat aan het worden. Dit is een ontwikkeling waarvan het belang in het algemeen niet wordt gezien. Het Tsaristische keizerrijk met zijn multinationale, politiek passieve bevolking, kwam aan zijn eind door WOI en de Bolsjewistische creatie van een schijnbaar vrijwillige Unie van naties (de USSR), waarbij de macht in Russische handen lag. De ineenstorting van de Sovjet Unie eind 199, leidde tot het ontstaan van een Russische staat en de transformatie van de voormalige Sovjet republieken in onafhankelijke staten. Deze staten consolideren nu hun onafhankelijkheid en zowel het westen als China profiteren van deze nieuwe realiteit, ten nadele van Rusland. De toekomst van Rusland hangt tegelijkertijd af van het vermogen om een invloedrijke natie te worden en onderdeel van een eenwordend Europa. Als Rusland dat niet zou doen dan zou het grote moeite krijgen met de territoriale en demografische druk van China, wat reëler gaat worden naarmate Peking de ongelijkwaardige verdragen, die Moskou in het verleden heeft opgelegd, ter discussie gaat stellen.

brzez 11Ten derde brengt China’s ongeëvenaarde economische succes voortdurend geduld met zich mee voor dit land en het besef dat politieke haast een sociale puinhoop kan veroorzaken. Het beste politieke vooruitzicht voor China is, om in de nabije toekomst Amerika’s belangrijkste partner te worden om de chaos te beteugelen die zich verspreidt vanuit het Midden-Oosten. Als dit niet wordt aangepakt dan zal het ook de zuid- en oostkant van Rusland besmetten, evenals de westkant van China. Nauwere betrekkingen tussen China en de nieuwe republieken in Centraal Azië, de post-Britse moslimlanden in Zuidwest Azië (Pakistan) en in het bijzonder met Iran (vanwege zijn strategische assets en economische belang) zijn de natuurlijke bondgenoten voor China voor de geopolitieke ambities van dat land. Deze landen zouden echter ook de targets moeten worden van een wereldwijde Chinees-Amerikaanse samenwerking.

Ten vierde: er zal geen aanvaardbare stabiliteit komen in het Midden-Oosten zo lang er lokaal bewapende militaire eenden zijn die tegelijkertijd de voordelen hebben van een herschikking van gebieden en tegelijkertijd medeplichtig zijn aan extreem geweld. De beestachtige manier van optreden kan alleen worden ingeperkt als er een selectieve druk wordt uitgeoefend, gebaseerd op een Amerikaans-Russisch-Chinese samenwerking, die tegelijkertijd de rol versterkt van de gevestigde mogendheden in de regio (namelijk: Iran, Turkije, Israël en Egypte). Deze landen zouden meer selectieve Europese hulp moeten ontvangen. Onder normale omstandigheden zou Saoedi Arabie een belangrijke speler op deze lijst zijn, maar de huidige neiging van het Saoedische regime om het Wahhabi extremisme te steunen, ondanks de poging om binnenlands moderniseringen door te voeren, werpt ernstige bezwaren op tegen Saoedi-Arabië om regionaal een betekenisvolle constructieve rol te kunnen spelen.

Brzez 7Ten vijfde zou er special aandacht moeten worden besteed aan het politieke ontwaken van de massa’s in de niet Westerse wereld. Lang onderdrukte politieke herinneringen geven in grote mate voeding aan het plotselinge en explosieve actief worden van Islamitische extremisten in het Midden-Oosten. Dit zou in de komende jaren het begin kunnen betekenen van dergelijke verschijnselen in Afrika, Azië en zelfs bij de pre-koloniale volkeren in de Westerse Hemisfeer.

De herhaaldelijke slachtpartijen van de niet zo verre voorouders door kolonisten en goudzoekers, vooral vanuit West-Europa (de landen die vandaag de dag het meest open staan voor een Multi etnische samenleving) hebben ertoe geleid dat gekoloniseerde volkeren werden vermoord op een schaal die vergelijkbaar is met de nazimisdaden in WOII. De roep om wraak, niet alleen in het Midden-Oosten, maar ook vanuit andere gebieden gaat samen met het politiek ontwaken.

brzez 12Laten we een paar voorbeelden noemen. In de 16e eeuw werd de bevolking in de Azteekse gebieden teruggebracht van 25 miljoen naar 1 miljoen door ziektes die de Spaanse veroveraars meebrachten. In Noord-Amerika stierf 90% van de oorspronkelijke bevolking binnen vijf jaar ook door ziektes die de Europese kolonisten met zich meebrachten. In de 19e eeuw werden zo’n 100.000 indianen afgeslacht. In India is het Britse gouvernement verantwoordelijk voor de moord op een miljoen Indische ‘rebellen’ tijdens de opstand tussen 1857 en 1867. De Brits Oost Indische Company dwong Indische boeren om opium te produceren die naar China werd gebracht om daar de voortijdige dood van miljoenen teweeg te brengen. In de Kongo, een persoonlijke holding van de Belgische koning Leopold II, wrden tussen 1890 en 1910 10-15 miljoen mensen gedood. In Vietnam werden volgens recente schattingen tussen 1955 en 1975 drie miljoen mensen vermoord.

In de Russische Kaukasus werd tussen 1864 en 1867 90% van de lokale moslimbevolking gedwongen verplaatst en stierven tussen de 300.000 en 1,5 miljoen mensen door honger of door moord. Tussen 1916 en 1918 werden tienduizenden Moslims vermoord toen zo’n 300.000 gedwongen werden over de bergen te vluchten naar China. In Indonesië vermoordden de Nederlandse bezetters zo’n 300.000 burgers russen 1835 en 1840. In Algerije stierven 1,5 miljoen Algerijnen – bijna de helft van de bevolking tijdens een 15 jaar durende burgeroorlog tussen 1830 en 1845 als gevolg van wreedheden, honger en ziekte. In Libië stierven 80-500.000 mensen in Italiaanse concentratiekampen tussen 1927 en 1934.

Beeldmateriaal bij 7.4.

Recent, in Afghanistan werden tussen 1979 en 1989 door de Sovjet Unie zo’n miljoen burgers gedood; twee decennia later door de V.S. zo’n 26.000 en in Irak werden er in de afgelopen 13 jaar 165.000 burgers door toedoen van de V.S. en bondgenoten vermoord ( de ongelijkheid tussen het aantal doden veroorzaakt door Europese kolonisators en die van de V.S. en bondgenoten in Afghanistan en Irak kan het gevolg zijn van een technologische ontwikkelingen die hebben geleid tot een meer productief gebruik van geweld en een verschuiving in het ‘normatieve klimaat in de wereld’. Zo schokkend als de schaal van de wreedheden is hoe snel het Westen ze zijn vergeten.

In de huidige postkoloniale wereld is zich een nieuw verhaal aan het ontwikkelen. Een grondige weerzin tegen het Westen en zijn koloniale erfenis wordt in de moslimlanden gebruikt als excuus voor het gebrek aan eigenwaarde. Een duidelijk voorbeeld voor de houding van en de ervaring met kolonialen wordt op een goede manier samengevat door de Senegalese dichter David Diop in ‘Gieren’.

In de dagen dat de beschaving ons in het gezicht trapte, de gieren bouwden in de schaduw van hun klauwen, het door bloed gekleurde monument van overheersing…

Al met al is een lange en pijnlijke weg naar een aanvankelijk beperkt regionaal akkoord de enige haalbare optie voor de U.S., Rusland, China en de eerdergenoemde Midden-oosten landen. Voor de V.S. betekent dit een geduldig volharden in het smeden van bondgenootschappen met nieuwe partners (in het bijzonder Rusland en China), als ook de gezamenlijke inspanning met de gevestigde moslimlanden zoals Turkije, Iran, Egypte en ook Saoedi-Arabië, als het afstand neemt van het Wahhabi extremisme, waardoor er een breder netwerk van regionale stabiliteit gaat ontstaan. Onze Europese bondgenoten, voorheen dominant in de regio, kunnen hierbij behulpzaam zijn.

Een algehele terugtrekking van de V.S, uit de moslimwereld, die door nationalisten wordt gepropageerd, zou de oorzaak kunnen zijn van nieuwe oorlogen (bijvoorbeeld Israël vs. Iran, Saoedi-Arabië vs. Iran, een grootschalige Egyptische interventie in Libië) en zou een grote vertrouwenscrisis in de stabiliserende rol van de VS tot gevolg kunnen hebben.

Een constructieve politiek van de V.S. moet worden gebaseerd op een lange termijnvisie. Er moet worden gezocht naar uitkomsten die het ‘geleidelijke besef’ in Rusland bevorderen (mogelijk post-Poetin) dat dit land slechts als invloedrijke wereldmacht een plaats heeft in Europees verband. China’s groeiende rol in het Midden-Oosten zou een weerspiegeling moeten zijn van het besef in zowel China als de V.S. dat een succesvol partnerschap in met name het beheersen van de crisis in die regio een historisch significante test is in hun vermogen om stabiliteit in de wereld te bevorderen.

Het alternatief van een constructieve versie zou een voortgezet en zelfdestructief scenario kunnen zijn. Voor de VS zou dit kunnen betekenen: meer conflicten, vermoeidheid en misschien een terugtrekken in het isolationisme van de 20eeeuw. Voor Rusland zou het een grote nederlaag kunnen betekenen en ondergeschiktheid aan Chinese dominantie. Voor China zou het tot oorlog kunnen leiden, niet allen met de V.S., maar eveneens met Japan of met India of met beide. Verder zou het in elk geval leiden tot quasi godsdienst geïnspireerde oorlogen vanuit de brandhaard in het Midden-Oosten zich verspreidend over de hele wereld in een escalerend bloedvergieten en toenemende wreedheid.

Frankrijk: Napoleon III wil einde aan Frans isolement en heilige alliantie < door Rusland te verzwakken. Engeland: Palmerston zoekt voorwendsel om Russische expansie naar Zuiden in te dammen. Rusland tegenover Turkije gesteund door VK en Frankrijk. Elke generatie kende zijn Russisch-Turkse oorlog. In de laatste beschermde Tsaar Nicolaas I de onafhankelijkheid van Griekenland en annexeerde de linkeroever van de monding van de Donau. In 1853 bezette. Nicolaas Wallachije en Moldavië.

Het is een feit dat er nooit een werkelijk ‘dominante’ wereldmacht was voordat de V.S. die positie verwierf. Groot-Brittannië kwam er dichtbij, maar WOI en later WOII hadden niet alleen het faillissement van dit land tot gevolg, maar ook de opkomst van concurrerende machten. De beslissende nieuwe realiteit in de wereld was de opkomst op het wereldtoneel van de V.S. als het rijkste land en militair de machtigste speler. In de tweede helft van de 20e eeuw kwam geen andere macht hierbij in de buurt.

Dit tijdperk loopt nu op zijn eind. Hoewel er geen land is dat in de nabije toekomst de financieel-economische superioriteit van Amerika naar de kroon kan steken, zouden nieuwe wapensystemen sommige landen met een neiging tot zelfdestructie ertoe kunnen brengen om de V.S. uit te dagen. Dit zo desastreuze gevolgen kunnen hebben en zonder hierover in detail te gaan zou de beschikking bij bepaalde landen van dergelijke wapensystemen ertoe kunnen leiden dat er een einde komt aan de leidende wereldrol van de V.S. Het gevolg hiervan zou een wereldwijde chaos kunnen zijn. Daarom moet de V.S. tenminste met een van de twee rivaliserende landen een bondgenootschap sluiten in het streven naar stabiliteit in de wereld, om daardoor ook de andere concurrent ertoe te bewegen om zich aan te sluiten bij de alliantie. Op korte termijn lijkt Rusland de meest gerede partner te zijn, op langere termijn zou het China kunnen zijn.

De komende twintig jaar zou het laatste tijdperk van de traditionele en bekende poltieke allianties kunnen betekenen. De rest van deze eeuw zal de mensheid meer gericht zijn op overleven als gevolg van de uitdagingen die het milieu wereldwijd stelt. Die uitdagingen kunnen alleen op ene verantwoorde en effectieve manier worden aangepakt als er een groeiende internationale samenwerking komt. Die samenwerking zou dan moeten worden gebaseerd op een strategische visie waarin de klemmende eis van een nieuw geopolitiek kader wordt erkend.

De auteur bedankt Paul Wasserman, onderzoeksassistent, voor zijn constructieve bijdrage en het wetenschappelijke onderzoek over koloniale wreedheid van Adam Hochschild, Richard Pierce, William Polk en het Watson Instituut en de Brown Universiteit.

Zbigniew Brzezinski was adviseur bij het Centrum voor Strategische en Internationale Studies. Hij was Nationaal Veiligheidsadviseur van President Jimmy Carter van 1977-81. Verder is hij de auteur van Strategische Visie: ‘Amerika en de Crisis van de Wereldmacht’.

Commentaar op Brzezinski

Is dit een stuk van het testament van een oude man, die de verbinding met het wereldgebeuren is kwijtgeraakt? Ik denk van niet. Kijk naar de reis van Trump. De eerste bestemming was Saoedi Arabie en het ging vooral over de rol van dit land bij het bestrijden van het terrorisme. Ook deed Trump een oproep aan het adres van de Moslimlanden in het algemeen: ‘Verdrijf ze uit uw heilige plaatsen, verdrijf ze… etc.’ Het dempen van de zich verspreidende brand vanuit het Midden-Oosten is doelstelling nummer 1 van de buitenlandpolitiek van de V.S. Amerika heeft weinig belangstelling (meer) voor Europa en voor de NAVO. Trump maakte dit op een schofferende manier duidelijk aan de Europese leiders. Europa moet z’n eigen boontjes maar gaan doppen. Merkel bracht dit recent onder woorden. Het ligt ook voor de hand dat er – op termijn- toenadering wordt gezocht tot Rusland, als dit land een nieuwe leider heeft, of misschien zelfs al wel onder de huidige.

Brzez 5
het nieuwe NAVO hoofdkwartier

Europa is inderdaad belast met een gewelddadig koloniaal verleden. Het is eveneens waar dat het hiermee nog niet klaar is en in feite nog (steeds) in de ontkenning leeft van wat er in de 19e eeuw is gebeurd. Dat een land als de VS zijn handen hieraan niet vuil heeft gemaakt, heeft alles te maken met het feit dat dit land toen nog in ontwikkeling was en er meer dan voldoende ontplooiingsmogelijkheden waren binnen het Amerikaanse territorium. De V.S. is vanzelfsprekend wel verantwoordelijk voor wat er met de Indianen is gebeurd. Brzezinski doet wel erg badinerend over hun massale sterven.  Vooral door ziekte, niet primair door moord. Zo van: ‘Tja, daar hebben we niets aan kunnen doen’.

Ook het economisch imperialisme van de V.S. van na WOII, gesteund door het militair apparaat, wordt enorm onderbelicht door Brzezinski (zie Economic Hitmen van John Perkins, hierboven). De wereld was in de afgelopen zeventig jaar een economische kolonie van de V.S.  en het Amerikaanse corpocratisme heeft stevig zijn stempel gezet. De gevolgen hiervan, zoals armoede, honger, economische slavernij, het opdringen van de Amerikaanse ‘cultuur’ blijven onbenoemd. De VS zorgde ervoor dat overal ‘bondgenoten’ waren. Een corrupte en moorddadige kliek, die de bevolking van de landen die economisch interessant waren voor de V.S. onder de duim hield.

Brzez 8
Beleg van Wenen door de Turken (1683)

Ook geeft Brzezinski blijk van gebrek aan historisch besef. Hij noemt bijvoorbeeld niet dat de Moslims eeuwenlang een aanzienlijk deel van Europa bezet hielden. De Turken in Oost-Europa en de Noord-Afrikaanse Moslims in West-Europa (Spanje en een behoorlijk deel van Frankrijk). Deze strijd ging eveneens met veel bloedvergieten en een gebrek aan respect voor de religieuze opvattingen van de Europeanen gepaard. Verder noemt hij niet dat Europa eeuwenlang een slagveld is geweest, waarbij talloze doden zijn gevallen. Israël blijft in de beschouwing van Brzezinski eveneens – ten onrechte – buiten schot.

De wereld is toe aan een andere benadering dan ‘oog om oog en tand om tand’. Zolang de Brzezinski’s met hun kille schaaktheorie de dienst uit blijven maken en de status quo handhaven van een wereld van bondgenootschappen en verdeling van gebieden waarbinnen de machtige landen hun gang kunnen gaan, verandert er niets ten goede. Brzezinski is dood, zijn ideeën leven waarschijnlijk nog wel even voort. De hoop is gevestigd op de generatie die de banden met het verleden doorknipt in het besef dat leven niet gaat om het oneindig herhalen van vastgeroeste patronen.