1a

Inmiddels weet Frans Timmermans wel wat hij kan verwachten. De foto’s linksboven en -onder zijn van 2015 en 2016.  Foto: AFP, HH

Door: EWALD ENGELEN

Publicatie: Follow The Money, 14-9-2017

Eurocommissievoorzitter Jean Claude Juncker hield gisteren in Brussel zijn jaarlijkse ‘State of the European Union’-toespraak en de vergezichten logen er ook dit jaar niet om. Ewald Engelen heeft daar nog wel wat kanttekeningen bij.

De Europese Unie heeft zich in haar zestigjarige bestaan veelvuldig aan de Verenigde Staten gespiegeld. Zo waren de Amerikanen vlak na de Tweede Wereldoorlog de drijvende kracht achter de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal: ze zagen samenwerking tussen de Europese landen als een belangrijke tankgreppel tegen de oprukkende communistische horden.

Ook in de jaren sindsdien zijn de VS vaak de spiegel voor Europese integratie geweest. Zo was nabootsing van de geïntegreerde Amerikaanse consumptiemarkten een belangrijke drijfveer voor de Europese Interne Markt; was kunnen concurreren met de dollar als reservevaluta een belangrijke reden voor de euro. En is momenteel het Amerikaanse financiële stelsel met zijn diepere markten en kleinere banken het model voor de Kapitaalmarktenunie die de Europese Commissie probeert op te tuigen.

Maar we danken er dus ook de jaarlijkse State of the Union aan. Net als in de VS spreekt de president van de Europese Commissie een jaarlijkse rede uit waarin hij vooruitkijkt naar de resterende periode van zijn mandaat.

Gisteren was het weer zover: de Luxemburger Jean Claude Juncker sprak in Brussel zijn collega’s en de Europese parlementsleden toe en schetste een vergezicht voor de Europese Unie. Dat loog er niet om: sinds de verkiezingswinst van Macron, het herstel van de Frans-Duitse as en het verlies van eurosceptische populistische partijen blaakt Brussel van zelfvertrouwen.

De cijfers van Juncker moeten met een snufje zout genomen worden

Volgens Juncker zijn de komende zestien maanden beslissend voor de toekomst van Europa. Dat betekent dat er snelle stappen moeten worden gezet in de richting van een defensieunie, een begrotingsunie, een energieunie, een veiligheidsunie, een bankenunie en een kapitaalmarktenunie (ik verzin het niet). Het liefst moet dit alles geregeld zijn vóórdat de Europese burger in mei 2019 opnieuw naar de stembus mag voor Europese parlementsverkiezingen.

Het illustreert zowel de angst voor de kiezer bij het Brusselse establishment, als de gebrekkige democratische inborst van diens hoogste baas.

Daarom bij deze wat kritisch commentaar bij de in mijn ogen boudste passages uit Juncker’s speech. Ze zijn helaas in het Engels, daar de Nederlandse vertaling nog niet beschikbaar was.

Desastreus begrotingsbeleid

In het begin van zijn speech schetst Juncker hoe het gesternte is veranderd. Was zijn toespraak vorig jaar nog tobberig (de Brexit was pas een paar maanden oud), dit jaar luidt de titel van de toespraak ‘Wind in de zeilen’ en staat alles in het teken van optimisme en economisch herstel. Hier is wat Juncker er over te zeggen heeft:

‘We are now in the fifth year of an economic recovery that finally reaches every single Member State. Growth in the European Union has outstripped that of the United States over the last two years. It now stands above 2% for the Union as a whole and at 2.2% for the euro area. Unemployment is at a nine year low. Almost 8 million jobs have been created during this mandate so far. With 235 million people at work, more people are in employment in the EU than ever before.’

Vol trots weet Juncker te melden dat de Europese Unie het nu al twee jaar beter doet dan de VS. Daarmee veegt hij effectief onder tafel dat de economische prestaties van de Europese Unie sinds het uitbreken van de crisis in 2008, veel slechter zijn geweest dan die van de VS. Ondanks de hogere economische groei in 2015 en 2017 bedraagt het cumulatieve groeiverschil tussen de Europese Unie en de VS pakweg zeven procent. Dan heb je het over bijna 1000 miljard euro (!) aan niet-gerealiseerde groei.

En ook die werkgelegenheidscijfers waar Juncker mee strooit moeten met een snufje zout worden genomen. Zoals de Europese Centrale Bank een paar maanden geleden heeft laten zien, is veel van de banengroei in de Europese Unie van de flexibele en tijdelijke soort. Bijna één op de vijf Europeanen werkt tien jaar na de crisis minder dan hij of zij zou willen.Het is het gevolg van de structuurhervormingen die sinds het uitbreken van de eurocrisis zijn doorgevoerd en de bescherming van werknemers verder hebben afgebroken. En illustreert de mate waarin Brussel is gekaapt door de belangen van het exporterende grootbedrijf.

Het heeft alles te maken met het desastreuze begrotingsbeleid dat de Eurogroep sinds het uitbreken van de eurocrisis is gaan afdwingen. Door de kosten van het redden van onverantwoordelijke bankiers af te wentelen op de burger dook de eurozone — anders dan de VS en Groot-Brittanië — in 2011 in een tweede recessie. Begrotingstekort- en staatsschuldreductie had prioriteit boven het beschermen van burgers.

Het enige land wat daar overigens lak aan had en haar burgers voorop stelde, wordt in de nationale en internationale pers nu al weer acht jaar als de zieke man van Europa aangewezen. Ik heb het uiteraard over Frankrijk, dat gedurende de crisis in termen van de groei van het bruto binnenlands product beter presteerde dan Nederland. Maar dat terzijde. Ook deze schaduwzijde van de euro ontbreekt volledig in Junckers beeld van de crisis:

‘And we can take credit for having brought public deficits down from 6.6% to 1.6%. This is thanks to an intelligent application of the Stability and Growth Pact. We ask for fiscal discipline but are careful not to kill growth. This is in fact working very well across the Union – despite the criticism.’

“Brussel had eind jaren negentig al lucht gekregen van de sjoemeldiesels”

Stinkende put

Dat Juncker het niet zo nauw met de waarheid neemt, blijkt ook uit zijn sneer naar de Europese autoindustrie, die hij verwijt consumenten te hebben misleid en onvoldoende te hebben geïnvesteerd in nieuwe technologieën. Wat Juncker daarbij vergeet te vermelden, is dat de Europese autoindustrie dat heeft kunnen doen doordat Brussel haar jarenlang de hand boven het hoofd heeft gehouden:

‘I am proud of our car industry. But I am shocked when consumers are knowingly and deliberately misled. I call on the car industry to come clean and make it right. Instead of looking for loopholes, they should be investing in the clean cars of the future.’

De Financial Times berichtte dat Brussel al eind jaren negentig lucht had gekregen van de sjoemeldiesels, maar om politieke redenen besloot er niets aan te doen. Er was Amerikaans onderzoek voor nodig om de deksel van deze stinkende put te lichten. Het tekent de hechte relatie tussen Brussel en Europese multinationals; met democratie van, voor en door het volk heeft het allemaal weinig te maken.

‘I want Europe to be the leader when it comes to the fight against climate change.Last year, we set the global rules of the game with the Paris Agreement ratified here, in this very House. Set against the collapse of ambition in the United States, Europe will ensure we make our planet great again. It is the shared heritage of all of humanity. The Commission will shortly present proposals to reduce the carbon emissions of our transport sector.’

Denk niet dat Juncker ooit spijt heeft betuigd

Het is een gotspe. Het Europese emissiehandelssysteem is een wassen neus. De prijs voor emissierechten zou volgens deskundigen vijf maal zo hoog moeten zijn om bedrijven te dwingen tot een substantiele reductie van de co2 uitstoot. De oorzaak van de lage prijs is de grote hoeveelheid gratis emissierechten die het Europese grootbedrijf van de Commissie heeft weten af te dwingen. Al in 2013 concludeerde De Groene Amsterdammer dat het meest ambitieuze onderdeel van het Europese klimaatbeleid ‘kapot gelobbyd‘ is. In Juncker’s universum telt alleen het positieve nieuws. De mislukkingen worden weg gecamoufleerd.

Nog gekker wordt het als Juncker politiek filosoofje gaat spelen. In zijn ideale Europese wereld draait de Europese Unie niet alleen om geld en economie, maar ook om ‘waarden’. ‘Onze waarden zijn ons kompas,’ aldus de Luxemburgse christen-democraat. Hier is het volledige citaat:

‘For me, Europe is more than just a single market. More than money, more than the euro. It was always about values.’

Hoe geloofwaardig is zo’n uitspraak, vooral uit de mond van een politicus onder wiens bewind Luxemburg zichzelf heeft getransformeerd van staalexporteur naar een staatje dat vooral gespecialiseerd is in het faciliteren van belastingontwijking op industriële schaal? #luxleaksheeft onmiskenbaar aangetoond dat Luxemburg een van de grote mondiale fiscale lekken is waardoor landen als Duitsland en Frankrijk — om maar te zwijgen over ontwikkelingslanden — op jaarbasis miljarden aan belastinginkomsten mislopen.

Maar denk niet dat Juncker ooit spijt heeft betuigd. Integendeel: toen hij werd aangesproken op zijn verantwoordelijkheid, bestond hij het om doodleuk te wijzen naar landen als Nederland, Ierland en het Verenigd Koninkrijk. Het argument: zij doen het ook. Dát zijn Junckers waarden. Het is het seculiere equivalent van de geldwisselaars die Jezus ooit uit de tempel smeet.

Megalomanie

Ronduit krankjorum wordt de speech tegen het einde. Daar kondigt Juncker aan nieuwe regels te willen voorstellen voor de financiering van politieke partijen en denktanks. Letterlijk zegt hij daar:

‘Today, the Commission is proposing new rules on the financing of political parties and foundations. We should not be filling the coffers of anti-European extremists.’

Het is de Brusselse logica in een notendop: wie niet voor ons is, is tegen ons

Let op de gelijkschakeling van euroscepsis met extremisme. Het is de Brusselse logica in een notendop: wie niet voor ons is, is tegen ons — en moet worden uitgeschakeld. En geen betere manier om dat te doen dan door tegenstanders het morele en intellectuele recht op kritiek te ontzeggen. Wie de euro of de Europese Unie bekritiseert, plaatst zich daarmee buiten de kring van verstandige mensen. Diegene is een extremist — en met extremisten spreek je niet; die bestrijd je.

Het betekent dat de Europese Unie haar subsidies niet meer ten dienste stelt van een diversiteit aan opvattingen, ook over de toekomst van diezelfde Unie. In plaats daarvan mogen deze gelden alleen nog maar gaan naar partijen en stichtingen die de Brusselse consensus uitdragen. Partijfinanciering wordt daarmee het volgende marketinginstrument voor de Europese gedachte. We hebben al de zogenaamde monet-leerstoelen, de Erasmusbeurzen en de Eurobarometer; daar komt nu partijfinanciering en subsidie voor denktanks bij.

Juncker sluit af met een fraai staaltje egomane megalomanie. Hij zou graag de twee functies van president van de commissie en de raad samen willen voegen met als argument dat het de besluitvorming binnen de Europese Unie zou verbeteren. Het volledige citaat:

‘More democracy means more efficiency. Europe would function better if we were to merge the Presidents of the European Commission and the European Council. This is nothing against my good friend Donald, with whom I have worked seamlessly together for the past three years. This is nothing against Donald or against me. Europe would be easier to understand if one captain was steering the ship.’

Nog even afgezien van de vraag wat snellere besluitvorming in een ten principale ondemocratisch instituut in ’s hemelsnaam met democratie te maken heeft, is het vooral de personalisering in dit citaat van de functies die Juncker wil samenvoegen, samen met de metafoor van het schip en de kapitein, die mij samen met de fractievoorzitter van de Partij voor de Dieren achter de oren deden krabben. Op welke planeet leeft deze man?