Multatuli: een liberaal die het meende

14-08-20 07:02:00,

Op 2 maart 1820 werd Eduard Douwes Dekker geboren, beter bekend als Multatuli, de auteur van ‘Max Havelaar of de Koffiveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappy’. 2020 is zodoende zijn jubeljaar. Het boek, waarin Multatuli zich verzette tegen de uitbuiting van het Indonesische volk, werd alom geprezen als een meesterwerken werd in veel talen gepubliceerd. Deze maand verschijnt ‘De kleine Multatuli’, geschreven door Klaartje Groot en FTM-auteur David Hollanders. Het boek geeft een overzicht van de denkbeelden van Multatuli. Het hoofdstuk over zijn politiek-economische ideeën volgt hieronder, in licht gewijzigde vorm.

Na lezing van Max Havelaar kon er geen twijfel over bestaan: Multatuli kantte zich tegen onrecht. De ‘hoofdstrekking’ van zijn beroemdste boek was volgens de auteur zelf: ‘de Javaan wordt mishandeld!’ Ook na 1860 sprak Multatuli zich telkenmale uit tegen uitbuiting van de arbeider, de witte net zo goed als de Javaanse. Hij leek van socialistische ideeën blijk te geven en hij inspireerde menig sociaaldemocraat. Zo bezocht Domela Nieuwenhuis, een van de oprichters van de Nederlandse socialistische beweging, hem meermaals. Multatuli gaf evenwel te kennen de inzichten van Nieuwenhuis niet te delen. (Wel hield hij Nieuwenhuis voor een ‘braaf’ en ‘eerlyk’ man en vond hij hem ‘oprecht en wèl-willend’.)

Multatuli zelf was socialist noch sociaal-democraat. Hij had vooral een groot rechtvaardigheidsgevoel (‘Wel heb ik sympathie met den wrevel der ontevredenen’). Je zou ook kunnen zeggen: Multatuli was een liberaal die het werkelijk meende en die juist daarom afstand nam van liberale politici. Het blijft bij hem evenwel onduidelijk hoe economische veranderingen politiek doorgezet kunnen en moeten worden. Zijn kapitalismekritiek was even oprecht als naïef, en even scherp als tandeloos.

‘Ik eis, binnen de grens van ’t mogelijke: vrijheid’

In 1887 plaatste de toen 66-jarige Multatuli, enkele maanden voor zijn overlijden, in een aantal bladen een opvallende advertentie. Die bevatte deze tekst: ‘Om misverstanden uit den weg te ruimen, verklaar ik dat de meeningen der sociaal-democraten over de middelen ter verbetering van den treurigen toestand waarin ’n groot gedeelte der bevolking van Europa verkeert, my voorkomen in hoofdzaak onjuist te zyn.’ Aanleiding voor deze publieke mededeling was de door zijn tweede vrouw Mimi voor hem ontvangen bijval op een socialistenvergadering in Amsterdam. Hij stelde geen prijs op hun steun en achtte die misplaatst.

‘Wel heb ik sympathie met den wrevel der ontevredenen,

 » Lees verder

%d bloggers liken dit: