Aanbeveling van het hoofdartikel: – De EU als de sjacheraar van de VS – Een terugblik op een actuele gebeurtenis

aanbeveling-van-het-hoofdartikel:-–-de-eu-als-de-sjacheraar-van-de-vs-–-een-terugblik-op-een-actuele-gebeurtenis

15-09-22 08: 02: 00,

Op de vraag waarom Duitsland geen gevechtstanks aan Oekraïne levert, antwoordt de Duitse bondskanselier Scholz dat Duitsland niets doet zonder overleg met de VS. De lijn die hij heeft uitgezet: geen Duitse unilaterale actie. De reden die hij opgeeft voor zijn terughoudendheid, namelijk dat hij geen partij in de oorlog wil worden, klinkt gematigd, maar in de kern draagt het de onmiskenbare ondertoon van biedbare bereidheid: als de VS leveren, dan leveren wij ook. In de startblokken voor een dergelijke ontwikkeling staan minister van Buitenlandse Zaken Annalena Baerbock en haar aanhangers van de Groene Partij, alsmede mensen als parlementslid Marie-Agnes Strack-Zimmermann, FDP-voorzitter van de defensiecommissie van de Bondsdag, om nog maar te zwijgen van de opruiers uit de gelederen van de oppositie en in het kader van de Europese Unie. Al deze voorstanders van zware wapens voor Oekraïne willen de wapens liever vroeger dan later leveren – “koste wat het kost”, zoals Annalena Baerbock Oekraïense eisen vol begrip citeert. (Interview in der FAZ vom 15.09.2022) Men heeft al soortgelijke dingen gehoord uit de Baltische landen of uit Polen. Anderzijds hoort men weinig over de bereidheid om te onderhandelen over een vrede of een staakt-het-vuren, en zeker niet van Volodymyr Selenski. Hij verklaart dat zij zullen vechten “tot de overwinning”, dat wil zeggen de “herovering” van de Krim en de afgescheiden provincies Donetsk en Lugansk.

De realiteit van deze overduidelijke Amerikaanse eerbiediging van de aanhangers van Kiev Oekraïne, die wachten op aankondigingen uit Washington, brengt mij ertoe een tekst over de huidige proxy-oorlog tussen Rusland en het “collectieve Westen” in herinnering te brengen die ik reeds publiceerde 2015, d.w.z. na de gebeurtenissen op de Maidan 2014 en ruim voor de uitbreiding van de intra-Oekraïense oorlog. Deze tekst, “Waarom de EU zich beschermt tegen Rusland, maar niet tegen de VS”, is, afgezien van het feit dat uit de eerdere Rusland-bashing nu een harde proxy-oorlog is ontstaan, in wezen niet alleen roodgloeiend; hij kan ook helpen om enkele essentiële aspecten over het karakter van deze oorlog beter te begrijpen en ook mogelijke alternatieven aan de vergetelheid te ontrukken. Daarom wil ik het zonder wijzigingen weer onder de aandacht brengen:

Waarom beschermt de EU zich wel tegen Rusland, maar niet tegen de VS?

“De feiten zijn onmiskenbaar: Europa, of beter gezegd de Europese Unie, beschermt zichzelf tegen Rusland, maar niet tegen de VS. Door het huidige beleid van Kiev te steunen, door de oorlog van sancties tegen Rusland, door de NAVO te bewapenen om haar “afschrikkingsvermogen” te vernieuwen, staat de EU, en Duitsland in het bijzonder, toe dat zij het speerpunt wordt van de door de VS geleide aanvallen op Rusland, ondanks individuele kritische stemmen. Kritiek op de functionalisering van Europa, de EU en Duitsland door Washington, die oproept tot een onafhankelijker beleid van de Europeanen, eindigt in vriendelijke bezoeken van de Duitse kanselier aan het Witte Huis, verdwijnt in de spaarzame oppositie in de Bondsdag – of vormt een soort nieuwe buitenparlementaire oppositie op internet. Dit neemt een harde houding aan tegenover het beleid van de Duitse regering, maar kan zich moeilijk afzetten tegen een banaal anti-Amerikaans, tendentieel nationalistisch populisme.

Het geheel van de huidige politieke activiteiten laat zich hier niet schetsen. De verschijningsvormen ervan kunnen min of meer bekend worden verondersteld. Veeleer zal hier een poging worden gedaan om de politieke en mentale gevoeligheden die ten grondslag liggen aan deze thans waarneembare realiteit van “Rusland-bashing” te traceren. Dit kan helpen om zich in dit struikgewas te oriënteren.

Schijnbaar ongerelateerde vragen doemen eerst op wanneer men de hierboven gestelde vraag nastreeft, voordat het doek begint op te trekken: Waarom moet een doorgewinterde democraat als mevrouw Krone Schmalz een talkshow over Rusland verzekeren dat zij de bijdrage van de Amerikanen aan de bevrijding van Duitsland van het fascisme waardeert voordat zij haar kritiek op het Ruslandbeleid van de Duitse regering kan geven? Hoe serieus kon een Duitse kanselier Gerhard Schröder worden genomen door het Irak-beleid van de VS af te wijzen, terwijl hij tegelijkertijd de militaire infrastructuur van Duitsland ter beschikking stelde voor de opbouw van de VS? Hoe geloofwaardig zijn de meningsverschillen tussen bondskanselier Angela Merkel en minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier over het beleid ten aanzien van Oekraïne en Rusland wanneer hij het uitdrukkelijk als zijn taak ziet om de noodzaak van “mondiale verantwoordelijkheid” over te brengen aan een bevolking die tegen oorlog is? Wat moeten we tenslotte denken van de ideologische kruistocht tegen Rusland van de kant van leidende GROENEN zoals Marie Luise Beck, Rebecca Harms, Ralf Fücks en de door de Groenen geleide Böll-Stichting? Zit er een overeenkomst achter deze facetten van de huidige russofobie?

De ideologische kruistocht van de groenen…

Ja, die is er zeker. De transformatie van de GROENEN van een eerder linkse oppositie tot speerpunt van anti-Russische propaganda kan de meest interessante weg openen om deze kwestie op te helderen. Deze transformatie is immers lang niet zo ontspoord als zij op het eerste gezicht lijkt. De huidige toonaangevende Groenen zijn immers voortgekomen uit delen van Nieuw-Duits Links van de 70s en 80s van de vorige eeuw, die de Sovjet-Unie destijds als “sociaal imperialistisch” bekritiseerden. Ralph Fücks, destijds lid van de KBW (Communistische Liga van West-Duitsland), tegenwoordig hoofd van de Böll-Stichting, liep voorop in deze kritiek. In het Rusland-bashen van de laatste jaren, toegenomen in de loop van het Oekraïne-conflict, heeft hij een duidelijke koppositie verworven in het algemene koor van Rusland-critici.

De kritiek op het “sociaal imperialisme” die in de sovjet-kritische nieuwe linkerzijde van de oude FRG wijdverbreid is, kan goed begrepen worden als de ideologische intensivering van de historische kritiek op het Russische imperialisme, die als het ware alle andere kritieken op een theoretisch niveau opvangt en resoneert. Zij combineerde de beschuldiging van imperialisme, op zichzelf de scherpste vorm van kritiek op de hoogste en dus meest extreme vorm van kapitalisme, met de bredere kritiek dat de maatschappij die zich socialistisch noemde dit imperialisme tot het uiterste had gedreven in naam van het socialisme. Sociaal imperialisme” verscheen dus als een versterkte verdere ontwikkeling van het imperialisme, opgelegd aan de volkeren onder de valse vlag van het socialisme. De sprong van deze theorie naar een opvatting waarin, laten we zeggen, het oorspronkelijke kapitalistische imperialisme de minder gevaarlijke variant van het imperialisme is, en waarin de ontbinding van de Sovjet-Unie wordt opgevat als bevrijding en vooruitgang, is slechts een kleine – net zo ver als de nog korte geschiedenis van de GREENS lang is.

…als een uiting van algemene Russofobie

Maar achter de sociaal-imperialistische fobie, nu politiek geactualiseerd als waarschuwing tegen Russische “agressies”, Russisch “revanchisme” en “revisionisme” onder Poetin, komt natuurlijk de hele geschiedenis van de Europees-Russische betrekkingen naar voren. Het is de geschiedenis van voortdurende grensoverschrijdingen en wederzijdse vervlechting, maar ook van even voortdurende en langdurige radicale afbakeningen en zelfs sluitingen. Er is geen natuurlijke grens tussen wat Europa en het Euraziatische hartgebied wordt genoemd, geen geografische, geen etnische en geen culturele. Geografisch gezien is Europa een natuurlijk deel van Eurazië, Eurazië is een even natuurlijke voortzetting van Europa naar de Stille Oceaan, slechts beperkt door het Chinees-Mongools grensgebergte in het zuiden. De Oeral, door Europese geleerden herhaaldelijk genoemd als grens tussen Europa en Azië, heeft in de geschiedenis nooit een daadwerkelijke scheidende functie gehad, en was zelfs de ruggengraat van een nederzetting in de tijd van de Bolgaren, d.w.z. van ongeveer de zesde tot de 12. Het was zelfs de ruggengraat van een nederzettingsgebied dat het vanuit het westen, zuiden en oosten omringde. De Euraziatische ruitervolken trokken naar het open westen, de Europese kolonisten naar het open oosten. Deze overlapping, niet altijd agressief maar vaak zeer bloedig, kenmerkt de Russisch-Europese betrekkingen in de eerste eeuwen van de Euraziatische geschiedenis: de volksverhuizingen in de derde, vierde en vijfde, de Mongoolse storm in de 13. en 14., de oostelijke kolonisatie in de 11. en 12.

Terwijl de eerste bewegingen van volkeren, met inbegrip van de Mongoolse invasie, onbeperkt waren, werden de scheidslijnen langs religieuze lijnen in de daaropvolgende eeuwen scherper. De opkomst van de Islam vanaf de 6e eeuw gaf aanleiding tot afgebakende ruimtes in Eurazië. De islamitische heerschappij, die zich ontwikkelde in concurrentie met de Rooms-christelijke kerk uit het oostelijke Middellandse-Zeegebied, trok grenzen vanuit het zuiden in het Euraziatische gebied. Het door christenen bewoonde noordelijke land splitste zich in een oostelijk (Byzantijns) en een westelijk (katholiek) Avondland als gevolg van het schisma van de christelijke kerk van 1054. Met de verovering en vernietiging van Constantinopel (Byzantium) door het Derde Kruisvaardersleger 1204 ging de impuls van het Byzantijnse christendom, dat al verzwakt was, over naar Kievan Rus. Dit leidde tot de verdeling van de Euraziatische regio in een westelijk Europa en een oostelijk Centraal-Eurazië/Rusland. De verplettering van Kiev door de Mongolen 1241 en de daaropvolgende overdracht van de orthodoxe metropoliet aan Moskou voltooiden dit proces. Vanaf dat moment zijn het Westen, Europa en het hart van Eurazië, Rusland, verschillende, zeer uiteenlopende wegen ingeslagen.

Verschillende wegen van kolonisatie

Deze historische bifurcatie van de Euraziatische ontwikkeling kan niet vaak en duidelijk genoeg in herinnering worden gebracht, want het katholieke Europa, dat van het katholicisme overging in de Reformatie en de Verlichting, heeft zich vanaf dat moment vanuit het Oosten ingekapseld – in het Oosten begon onder de Moskouse vorsten het proces van het “vergaren van de Russische bodem”. Onder Ivan III leidde dit tot de brute onderwerping van Novgorod, dat openstond naar het westen, tot de integratie ervan in het opkomende Moskouse Rijk, en vervolgens onder Ivan IV tot de afsluiting van Moskou naar het westen en de gelijktijdige opening naar het oosten.

Voor beide partijen opende dit een periode van fulminante expansie – zij het telkens met omgekeerde voortekenen: de Oosterse (Russische) kolonisatie leidde oostwaarts tot in de territoriale diepten van de Euraziatische ruimte en onderwierp deze bijna volledig in een proces van geleidelijke territoriale expansie. In dit proces gingen de ingelijfde gebieden op in een geïntegreerd territoriaal samenhangend organisme, de Russische multi-etnische staat. De Westerse occidentele (Europese) kolonisatie leidde over de zeeën heen tot de verovering van de hele wereld, maar in tegenstelling tot de Russische zonder een samenhangend organisme te vormen, maar in veel gevallen verdeeld over concurrerende Europese natiestaten en zonder directe integratie van de koloniën in de koloniserende moederlanden.

Het enige gebied dat niet door de Europese kolonisatie van de wereld werd bereikt, was Eurazië dat door de Russen werd bezet. Alleen vanuit de oostelijke en zuidelijke randen van het Euraziatische continent, vanuit China, vanuit India, vanuit Afghanistan, vanuit de zuidelijke Kaukasus en vanuit de Balkan raakte de Europese kolonisatie de binnen-Euraziatische ruimte. China en zelfs het gesloten Japan werden “opengesteld” door de Europese kolonisatie; Rusland daarentegen, het hart van Eurazië, bleef tot op heden een blinde vlek voor de Europese kolonisten. Het is niet zonder huivering dat Brzezinski over Rusland spreekt als een “zwart gat”.

Rusland – de eeuwige concurrent

Wat zich in de loop van 1000 jaren heeft ontwikkeld is een verdeling van de wereld in een vanuit Europa gekoloniseerde wereldbol, voortgezet in de wereldheerschappij van de VS, waarbij geen plek van deze wereldbol onaangeroerd en onbenut bleef – behalve het Euraziatische hartland, d.w.z. behalve Rusland in zijn ontwikkelingsstadia van Moskou, Rusland, Sovjet-Unie. Alle pogingen van Europese kolonisten om dit gebied te onderwerpen zijn mislukt – te beginnen met de pogingen van de Teutoonse Ridders in 13. Zij gingen verder met die van Polen-Litouwen in 16, Zweden in 17, Napoleon in 18, Engeland en Frankrijk in 19.

Sinds deze verdeling van de wereld in een Euraziatische binnenkolonisatie en een wereldwijde buitenkolonisatie vanuit Europa, is Rusland de ongecontroleerde ruimte van de wereldbol bij uitstek voor Europeanen tot aan hun nakomelingen in de VS. Maar in tegenstelling tot Afrika, om de specificiteit van de Euraziatische situatie duidelijk te maken, is Rusland niet simpelweg het grote onbekende, niet simpelweg een onontgonnen oerwoud of iets dergelijks, maar de georganiseerde tegenkracht, de mondiale concurrent bij uitstek, een irritatiezone voor Europese, Engelse, vandaag Euro-Amerikaanse aanspraken op wereldheerschappij, een projectievlak voor angsten voor alles wat sterk maar vreemd en onvoorspelbaar is. De historische ervaringen met de Hunnen, Mongolen, Hongaren, Turken en andere “Aziaten” en alle andere vijandbeelden hebben er zonder meer hun plaats in. Denk maar aan de verschillende nazi-karikaturen die de “eeuwige Jood” en de Russische “ondermens” afschilderden als tot de tanden bewapende Aziatisch-Mongoolse ruiters.

Aan de andere kant heeft de recente geschiedenis tendensen voortgebracht waarin dit sluitende, oncontroleerbare, onbeslisbare orthodoxe Rusland, gesteund door zijn Euraziatische territoriale macht, zich in de Europese historische ruimte heeft gemengd en het monopolie van de Europese koloniale mogendheden om de wereld te domineren heeft betwist. Deze ontwikkeling begon met Peter I, die Rusland opbouwde tot een moderne militaire macht van Europese proporties, werd voortgezet met Catharina II, die de Kaukasus onderwierp, en vervolgens met Alexander II, die met het antirevolutionaire Drievoudige Keizerverbond van 1815 probeerde diep in te grijpen in de West-Europese ontwikkeling. Het hoogtepunt van deze ontwikkeling werd bereikt met de Sovjet-Unie, in wiens gedaante Rusland zich na de Tweede Wereldoorlog in Oost-Europa uitbreidde tot aan Berlijn. In deze beweging, waarin de interne kolonisatie van Rusland veranderde in een internationale politieke beweging die uiteindelijk de halve wereld omvatte, werd Rusland uiteindelijk het “kwade rijk” en de tegenstander van de VS in de “Koude Oorlog”.

In deze verdeling van de wereld in een Russisch-Euraziatische koloniale macht die niet door het Westen kan worden gecontroleerd en een Europees-Amerikaanse aanspraak op koloniale controle over de wereld ligt een, mogelijk het antwoord op de vraag waarom Duitsland, de EU, Europa beschermt tegen Rusland en niet tegen de VS, en dat zelfs wanneer de VS de Europese belangen duidelijk schaden, zelfs het bestaan van Europa in gevaar brengen, wanneer zij, zoals nu in het Oekraïne-conflict, gewapende conflicten op Europees grondgebied uitlokken, althans als bijkomende schade van hun poging om Rusland in te dammen: Het Amerikaans-Amerikaanse expansionisme is Europa’s eigen kind, is de geest van de Europese geest, is de methode van de Europese methode, is voortgekomen uit de expansionistische Europese cultuur. Americanisme is Europees expansionisme in het extreme. Er afstand van nemen staat gelijk aan afstand nemen van delen van de eigen geschiedenis en de eigen mentaliteit.

Rusland daarentegen blijft het andere, blijft de mondiale concurrent die zich tot op heden aan de controle van de Europees-Amerikaanse wereldmacht heeft onttrokken, wiens motieven niet transparant zijn, wiens cultuur andere regels volgt. Dit strekt zich uit tot de sociale structuren en het begrip van de zin van het leven. Dit is een door de eeuwen heen in stand gehouden gemeenschappelijke cultuur in Rusland, die door het Sovjetisme opnieuw door de staat werd overdreven; dit is een individualistische succesethiek van de Europeanen, die in de VS opnieuw tot het uiterste werd doorgevoerd. Om het botweg te zeggen en natuurlijk niet voor ieder individu op dezelfde manier: in Rusland ligt de hoogste waarde in sociale erkenning, in de Europese cultuur in individueel succes, in Amerika wordt individueel succes weer vergroot tot business, tot geld.

De tegenstelling tussen deze twee cultuurgebieden kan niet uit de wereld worden gepraat en ook niet onder bommen worden begraven. De Europeanen zullen waarschijnlijk niet anders kunnen dan erkennen dat met de huidige confrontatie tussen de VS en Rusland een historische cesuur is bereikt waarin het niet langer een kwestie kan zijn van de ene of de andere kant te kiezen, d.w.z. ofwel samen met Rusland een gesloten Euraziatische koloniale ruimte te vormen, ofwel te proberen de Europees-Amerikaanse koloniale ruimte uit te breiden tot het hart van Eurazië, dat nog niet is veroverd en tot dusver voor het Westen taboe was.

In plaats daarvan zou Europa, meer bepaald de EU, althans Duitsland, van het tijdperk van expansie kunnen overgaan naar dat van samenwerking tussen soevereine regio’s die zich met elkaar organiseren. Dit zou het einde betekenen van de jarenlange escalatie van de uitbreiding in verschillende fasen – uitbreiding, nabuurschap, associatie. Geen nieuwe ronde die ook van Wit-Rusland, Georgië, Moldavië en de Kaukasus Europese invloedssferen wil maken – maar ook geen Europese of Duits-Russische as.

Vanuit een koel analytisch oogpunt is deze overgang naar een open coöperatieve organisatie van de Euraziatische ruimte onvermijdelijk. Europa zou daarin een belangrijke rol kunnen spelen, maar alleen als het zich niet alleen verzet tegen het schrikbeeld van een hernieuwde Russische expansie, maar ook tegen de verleiding die thans van zijn Amerikaanse partners uitgaat om het Euraziatische hartgebied, dat nog niet door het Westen wordt beheerst, alsnog aan westerse controle te onderwerpen. Veel, zo niet alles, zal afhangen van de vraag of Europa deze historische stap naar een eigen, zelfkritische nieuwe rol in de wereld durft te zetten.”

Kai Ehlers, www.kai-ehlers.de

%d bloggers liken dit: