Leve de contrarevolutie!

14-06-19 12:59:00,

Zo’n vier decennia geleden stak een nieuw idee de kop op in het Nederlandse economisch denken. Het was het startschot voor een ongekende machtsverschuiving tussen kapitaal en arbeid, die in betrekkelijk korte tijd de winst van een eeuw klassenstrijd ongedaan maakte. Hoe keren we het tij?

We schrijven oktober 1976. Het invloedrijke Amerikaanse economietijdschrift The Journal of Financial Economics publiceert een artikel van de economen Michael Jensen en William Meckling. Theory of the Firm: Managerial behavior, agency costs and ownership structure, luidt de titel.

In het artikel wordt de onderneming voorgesteld als een web van contracten, die tezamen bepalen hoe de toegevoegde waarde die de onderneming produceert wordt verdeeld. De aandeelhouder die de winst opstrijkt als alle andere kosten zijn voldaan, speelt in het verhaal van Jensen en Meckling de hoofdrol. Als eigenaar van de onderneming dient zijn belang het zwaarste te wegen. En omdat hij achteraan de rij staat bij de verdeling van de toegevoegde waarde, is maximalisatie van zijn deel in het belang van alle andere deelnemers. Win-win: het zou zo uit het neoliberale liederenboek van Milton Friedman hebben kunnen komen.

Met meer dan twintigduizend citaties zou het een van de meest geciteerde economische papers ooit worden. En met de stelling dat maximaliseren van aandeelhouderswaarde het doel van de onderneming is, zou het een belangrijke legitimerende rol spelen bij de wijzigingen in het ondernemingsrecht die in de jaren erna in het ene na het andere land werden doorgevoerd. 

Nederland vormde daarop geen uitzondering. Tot die tijd werd de onderneming hier conform het Rijnlandse gedachtengoed gezien als een maatschappelijke organisatie die de belangen van alle deelnemers – aandeelhouders, werknemers, klanten, toeleveranciers, kredietverstrekkers en de samenleving als geheel – gelijkelijk moest meewegen in haar besluitvorming. Vanaf de jaren negentig kwam echter ook de Nederlandse discussie over corporate governance, zoals het al snel ging heten, steeds meer in het teken te staan van de maximalisatie van aandeelhouderswaarde.

Het structuurregime voor grote, beursgenoteerde ondernemingen, waarbij de raad van commissarissen de beslissende stem gaf bij zwaarwegende strategische besluiten, werd afgeschaft. De aandeelhoudersvergadering werd belangrijker gemaakt. De wettelijke bescherming van minderheidsaandeelhouders werd verbeterd. En beschermingsconstructies werden verboden.

De belastingdruk voor huishoudens is alleen maar gestegen,

 » Lees verder