11 februari 1990: 30 jaar geleden werd Nelson Mandela terug een vrij man – DeWereldMorgen.be

10-02-20 07:22:00,

Op 11 februari 1990 werd Nelson Mandela, iconisch leider van de strijd tegen apartheid in Zuid-Afrika, terug een vrij man na bijna 28 jaar gevangenschap. In 1964 werd hij veroordeeld tot levenslang voor zijn verzet tegen het brutale geweld van de apartheidsstaat. Vier jaar na zijn vrijlating werd hij de eerste president van Zuid-Afrika in vrije verkiezingen voor alle burgers van het land.

Het leven van een man als Nelson Mandela pogen samen te vatten in één artikel is onbegonnen werk. Dit korte eerbetoon kan nooit volledig verwoorden wat hij heeft betekend en zal blijven betekenen voor al diegenen die zich dagelijks hebben ingezet, inzetten en nog zullen inzetten voor sociale rechtvaardigheid in de wereld. Dit is slechts een beknopte respectvolle terugblik.

5 jaar gevangenisstraf …

Echt verrast was Nelson Mandela niet toen hij op 5 augustus 1962 verkleed als chauffeur voor zijn ‘baas’ Cecil Williams – in werkelijkheid een Britse witte activist tegen de apartheid – werd gestopt door een politiewagen in het stadje Howick in de oostelijke provincie Natal. Hij was op weg naar Albert Luthuli om te onderhandelen over samenwerking tussen zijn organisatie, het ANC (African National Congress), met het Pan-African Congress, een organisatie die streed tegen de Europese kolonisatie van Afrika.

De agenten lieten zich niet misleiden door zijn chauffeursuniform in een Austin Westminister, een voor die tijd redelijk deftige wagen. Toen Mandela zich voorstelde als David Motsamai, chauffeur van ‘zakenman’ Cecil Williams, zei de politie onmiddellijk dat hij geen moeite hoefde te doen. Mandela werd al enkele jaren gezocht als een van de leiders van het ANC, de verboden organisatie die tegen het brutale geweld van de apartheid tot gewapend verzet was overgegaan.

“Ik heb heel mijn leven toegewijd aan de strijd voor het Afrikaanse volk. Ik heb gestreden tegen witte overheersing en ik heb gestreden tegen zwarte overheersing. Ik heb altijd het ideaal gekoesterd van een democratische en vrije maatschappij, waarin alle mensen samenleven in harmonie en met gelijke kansen. Dit is een ideaal dat ik hoop nog te beleven en gerealiseerd zien. Maar, mijnheer de voorzitter, als het nodig is, is dit een ideaal waarvoor ik bereid ben te sterven.”

Jaren later bevestigde een agent van de CIA, de buitenlandse inlichtingendienst van de VS, dat hij de politie had getipt.

 » Lees verder

10 jaar geleden begon de Griekse versie van de gele vestjes

07-12-18 01:13:00,

In Griekenland weet iedereen precies waar hij was op de avond van 5 op 6 december 2008, toen de politie van Athene de 15-jarige Alexis Grigoropoulos doodschoot, waarna weken van zware rellen volgden. Net als nu in Frankrijk werd dit protest als zinloos geweld geminacht door politici en media. Op 6 december 2018 kwamen jongeren in Griekenland opnieuw op straat om Alexis te herdenken.

10 jaar geleden, in de nacht van 5 op 6 december 2008 werd de 15-jarige Alexis Grigoropoulos door een politieagent doodgeschoten in de Atheense wijk Exarcheia. Op 6 december 2018 kwamen Griekse jongeren in heel Griekenland op straat om de moord op de tiener te herdenken. Dat leidde vooral in Athene en Thessaloniki tot de ergste rellen van de laatste jaren. De politie, die als de grote schuldige werd gezien door de jongeren, werd met stenen en molotovcocktails bekogeld. Iedereen in Griekenland weet nog precies wat hij deed en waar hij was op de avond van 5 op 6 december 2008. 



Op deze plaats in de Tzavellastraat werd Alexis Grigoropoulos vermoord. Het straatnaambord is naar hem genoemd (Badseed/CC)

Na de moord in 2008 bleef het in Griekenland wekenlang onrustig. Jongeren kwamen voortdurend de straat op en toonden hun ongenoegen tegen de overheid. Voor hen was Alexis Grigoropoulos het slachtoffer van een systeem dat zijn burgers niet respecteert. Welke overheid staat toe dat de politie een tiener van 15 mag neerschieten? Gebouwen in het centrum van Athene gingen in de vlammen op en de kerstboom op het centrale Syntagmaplein moest het eveneens ontgelden. De toenmalige premier Karamanlis was niet te zien in de weken van het protest en de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Prokopis Pavlopoulos, die nu president van Griekenland is, waagde het niet om meer politie in te zetten.

Velen zagen het protest van de jongeren als een zinloze uiting van geweld, maar in 2008 kwam een generatie de straat op die vond dat ze geen perspectief had en die voelde dat het met het land niet de goede kant op ging. Als je geen goede relaties had met de juiste politicus, dan was het moeilijk om een toekomst voor jezelf uit te bouwen. Als je met de jeugdige relschoppers sprak, dan zeiden ze allemaal dat ze hun woede kwijt moesten tegen een staat die er niet voor hen was,

 » Lees verder

75 jaar geleden: Conferentie van Teheran zette weg naar Koude Oorlog in

28-11-18 04:06:00,

Tussen december 1941 en februari 1945 ontmoetten de leidende grootmachten uit de anti-Hitler-coalitie elkaar op 15 grotere oorlogsconferenties. Daaronder vormde de Conferentie van Teheran, 75 jaar geleden, in zoverre een cesuur, dat het toen voor het eerst tot een ontmoeting van ‘de grote drie’, Stalin, Churchill en Roosevelt, kwam. Bovendien werden er niet alleen oorlogszaken besproken, maar ook de periode na de oorlog.

Eind 1943 gaf de militaire situatie van de geallieerden aanleiding tot optimisme. Grote offensieven van de Sovjets aan het Oostfront hadden tot aanzienlijke terreinwinst geleid. De roedel onderzeeboten in de noordelijke Atlantische Oceaan behaalde steeds geringere successen in het kelderen van geallieerde schepen. Italië was naar de geallieerde zijde overgegaan en Britse en Amerikaanse troepen stonden zowel op Sicilië als in de laars van Italië. Ten slotte moest het Japanse keizerrijk zijn hoofdverdedigingslinie tegen de VS tot de Marianen en de westelijke Carolinen terugtrekken.

Toekomst van de oorlogsvijanden

Sovjet- en Brits-Indische soldaten treffen elkaar in Iran in augustus 1941.

Zodoende lag het voor de hand om niet slechts over nieuwe militaire offensieven te spreken, maar ook over de toekomst van de oorlogsvijanden nadat ze verslagen zouden zijn. Dit doel diende de Conferentie van Caïro van 22 tot 26 november 1943, waarin het vooral om het lot van Japan ging, en aansluitend die van Teheran. De Iraanse metropool was in zoverre perfect als plaats om samen te komen, dat het land sinds augustus 1941 door de Sovjets en de Britten bezet was.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!

Niettemin hadden Jozef Stalin, Winston Churchill en Franklin D. Roosevelt er van tevoren intensief over gediscussieerd waar hun eerste persoonlijke ontmoeting plaats moest vinden. Andere opties die ter sprake kwamen waren een kruiser in de Middellandse Zee, de Turkse hoofdstad Ankara, Habbaniya ten westen van Bagdad en Asmara in Eritrea. Uiteindelijk werd het echter Stalins voorstel: Teheran.

Afluisteren

Stalin wist gelijk nog een tweede meesterzet te doen. Onder verwijzing naar vermeende plannen voor een aanslag door de Duitse geheime dienst, haalde hij de Amerikaanse president kort voor het begin van de conferentie op 28 november over om in het gastenverblijf van de Sovjet-ambassade te verblijven, in plaats van de moeilijker te beveiligen Amerikaanse ambassade.

 » Lees verder

100 jaar geleden riep Letland onafhankelijkheid uit

17-11-18 08:33:00,

Op 18 november 1918 maakten Letse politici gebruik van het machtsvacuüm aan het einde van de Eerste Wereldoorlog om de onafhankelijkheid van hun land uit te roepen.

In het centrum van de Letse hoofdstad Riga is het 42 meter hoge vrijheidsmonument niet te missen. Een zuil op een sokkel met talrijke voorstellingen uit de Letse geschiedenis en aan de top als allegorie van de vrijheid een meisje dat een krans van drie sterren omhoog houdt, symbool voor de drie historische delen van Letland, Koerland, het zuiden van Lijfland en Letgallen. Als door een wonder heeft het tussen 1931 en ’35 gebouwde monument de Sovjet-tijd overleefd. Zondag wordt op het plein ervoor weer de Letse onafhankelijkheid gevierd. Dit jaar is het 100 jaar geleden dat de toenmalige Letse Volksraad, op 18 november 1918, de onafhankelijkheid van het land uitriep.

Tsarenrijk

Die onafhankelijkheid was een van de vele gevolgen van de Eerste Wereldoorlog. Net als Polen, Litouwen, Finland en Estland, had ook Letland aan het begin van de oorlog nog tot het Russische tsarenrijk behoord. Omdat er in het Oostzeegebied in de tweede helft van de 19e eeuw nationale onafhankelijkheidsbewegingen ontstaan waren, had Petersburg/Petrograd twijfel aan de loyaliteit van deze nationaliteiten in het Russische veelvolkerenrijk en liet zodoende duizenden Letten naar het Russische binnenland deporteren. Onder hen vormden zich oppositiegroepen. Tegelijk groeide in Letland de weerstand tegen de getalsmatig geringe, maar invloedrijke Duitse adel en patriciaat.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!

Februarirevolutie

De Russische Februarirevolutie van 1917 werkte ook in de Baltische gebieden door. De zich snel vormende politieke partijen reflecteerden de Russische verhoudingen: bolsjewieken, mensjewieken, democraten, liberalen, boeren. Aanvankelijk was men slechts gericht op grotere autonomie binnen het Russische rijk. Toen echter bleek dat noch de liberale regering van Rusland onder Alexander Kerenski noch de bolsjewieken tot grotere toegevingen bereid waren, radicaliseerden de eisen tot volledige nationale soevereiniteit. In de herfst van 1917 vormde zich een provisorische raad, die zich al snel tot de Letse Volksraad ontwikkelde. Deze verklaarde dat Zuid-Lijfland, Koerland en Letgallen samen een “autonome staatseenheid” vormden.

Machtsvacuüm

In november 1918 ontstond een machtsvacuüm. De militaire nederlaag van Duitsland was bezegeld en daarmee waren ook de dagen van het Duitse militaire gezag geteld.

 » Lees verder

100 jaar geleden: Einde Eerste Wereldoorlog en Duitse keizerrijk

10-11-18 08:14:00,

Uiteindelijk was de vraag: Wie vertelt het zijne majesteit? Wie zegt keizer Wilhelm II dat er geen vrede bereikt kan worden zonder zijn troonsafstand? De Amerikaanse president Woodrow Wilson had dat, naast democratische hervormingen, als voorwaarde gesteld voor vredesonderhandelingen. Zo eindigde begin november een tijdperk.

Het einde was onvermijdelijk, toen rijkskanselier Max von Baden zich op 1 november 1918 er met gevolmachtigde Duitse vorsten erop beraadde, hoe men de keizer tot troonsafstand kon bewegen. En vooral: wie moest de brenger van deze problematische boodschap zijn? Niemand was bereid.

Uiteindelijk stelde Axel Varnbühler von und zu Hemmingen, een baron uit Württemberg, de verlossende vraag: Wat zou de keizer er zelf eigenlijk van zeggen? Om dat uit te vinden, zond men de Pruisische minister van Binnenlandse Zaken, Wilhelm Drews, naar het Belgische Spa. In het hoofdkwartier aldaar was Wilhelm II op 30 oktober aangekomen voor de inspectie van zijn troepen. Berlijn had hij op een kritiek moment aan zichzelf overgelaten.

Blijf op de hoogte van nieuws, opinie en achtergronden: Volg Novini!

Strijdend ten onder

De keizer reageerde zoals te verwachten viel ontsteld. Hoe kon een Pruisische overheidsfunctionaris het wagen hem zijn troonsafstand voor te leggen? Het keizerlijke antwoord: “Wanneer thuis het bolsjewisme komt, stel ik me aan het hoofd van een paar divisies, ruk ik op naar Berlijn en hang ze allemaal op.”

De slagkruiser HMS Queen Mary explodeer in de Slag voor het Skaggerrak, 31 mei 1916.

De revolutie was echter reeds dichterbij dan de keizer vermoedde. Eind oktober 1918 besloot de marineleiding een laatste “eervol gevecht” tegen superieure Britse eenheden te voeren. Sinds de Slag voor het Skaggerak in 1916 waren de marine-eenheden nauwelijks ingezet. Moest men dan nu ineens, terwijl het einde van de oorlog te voorzien was, als een soort doodseskader optreden? Onder matrozen deden geruchten de ronde dat de officieren een heldendood zochten en door de aanval te kiezen de aanstaande vredesonderhandelingen wilden torpederen. De matrozen hadden er een goede neus voor, zonder de woorden van de chef van het marinedepartement te kennen. Adolf von Trotha schreef namelijk: “De vloot staat een slotgevecht als hoogste doel voor ogen, om niet deze oorlog te moeten besluiten, zonder dat de in haar stekende nationale kracht ten volle tot haar slaande werking gekomen is.”

Muiterij

In Wilhelmshaven saboteerden matrozen het uitlopen van de vloot.

 » Lees verder