De verborgen openbaarheid van Nederland (4): bezwaarprocedure sneeft in laksheid

27-07-20 08:57:00,

De miljoen Nederlanders die jaarlijks bezwaar aantekenen tegen een overheidsbesluit komen terecht in ‘de achterafsteeg’ van het openbaar bestuur. In dit vierde en laatste deel van deze serie is de conclusie duidelijk: bestuurders (en ambtenaren) beschouwen het wettelijke verplichte openbare karakter van de bezwaarprocedure als een luxe. Openbaarheid? Mwah.

Dit onderzoek begon met een slechte ervaring op het kantoor van het waterschap in Middelburg, waar een veiligheidsmedewerker dwarslag en geen toegang gaf tot een openbare bijeenkomst. Daar ontstond het vermoeden dat die ongastvrije, afwerende ontvangst weleens exemplarisch kon zijn voor de gang van zaken bij bezwaarschriftencommissies in heel Nederland. Dit onderzoek, dat zo’n acht maanden duurde, was eigenlijk één grote bevestiging van dat vermoeden. Terwijl er tegelijkertijd ook goedwillende ambtenaren, leden van bezwaarschriftencommissies en andere betrokkenen blijken te zijn. Of, zoals een commissielid – een jurist – aan Follow the Money liet weten na lezing van de eerste aflevering van deze serie: ‘Ik doe mijn werk naar eer en geweten.’

De conclusie: er is geen sprake van onwil. Maar wat dan wel? Onverschilligheid, denkt Bert Marseille, hoogleraar bestuursrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen. Dat het in de bezwaarprocedure ontbreekt aan actieve openbaarheid is volgens hem ‘een kwestie van desinteresse’.

Maar misschien speelt een andere factor een grotere rol: gebrek aan bewustzijn van de betekenis van openbaarheid. Wetenschappers hielden zich nooit bezig met dat aspect van de Algemene Wet Bestuursrecht. En geen van de ambtelijk betrokkenen ervaart ‘verborgen openbaarheid’ als een probleem. Er wordt immers zelden geklaagd? (Hoe zou je dat ook moeten doen, als je er niet eens van op de hoogte bent dat er publiek toegankelijke bijeenkomsten zijn over kwesties die jou interesseren?)

Pers mobiliseren

Het is ook niet zo dat er door het afgeschermde karakter van de bezwaarprocedures helemaal nooit een journalist, of een andere belangstellende, op hoorzittingen verschijnt. Immers: sommige bezwaarmakers weten uit welbegrepen eigenbelang de pers nog wel eens te mobiliseren; dan komen er journalisten mee naar de zitting van een bezwaarschriftencommissie

Neprechters bij gemeenten, provincies en waterschappen

Wie zich door de overheid benadeeld voelt, kan verhaal halen via een bezwaarprocedure. Dit recht om te worden gehoord, geldt als een belangrijke hoeksteen van de democratische samenleving. De burger moet zich kunnen verdedigen wanneer de overheid een besluit neemt dat indruist tegen zijn belangen.

 » Lees verder

De verborgen openbaarheid van Nederland (2): bezwaarprocedure achter muur van mist

14-07-20 10:43:00,

Nederlanders maken jaarlijks zo’n miljoen keer bezwaar tegen een besluit van de overheid. Ze belanden vaak in een ondoorgrondelijke procedure. Bezwaarschriftencommissies verschuilen zich achter een muur van mist. Wie zitten erin? Hoe onafhankelijkheid zijn ze? Wanneer houden ze een hoorzitting en waarover? Follow the Money doet in vier afleveringen verslag van de verborgen openbaarheid van de bezwaarprocedure. Vandaag deel twee, over het gebrek aan informatie op de websites van het openbaar bestuur.

Dit onderzoek begon met een simpele vraag. Stel, je wilt weten of de behandeling van een bezwaarschrift bij een gemeente, provincie of waterschap in de openbaarheid plaatsvindt. Kun je dat te weten komen via hun websites? De Algemene Wet Bestuursrecht (AWB) verplicht de lokale en regionale overheden namelijk tot het organiseren van een openbare hoorzitting.

Het openbaar bestuur vindt – in beginsel – in de volle openbaarheid plaats. Dat brengt met zich mee dat de overheid verplicht is actief te communiceren: aan te kondigen waar en wanneer een college, raad of commissie vergadert, en waarover. En als een burger bezwaar maakt tegen iets wat de overheid besluit, dan behoort ook dát een openbare behandeling te krijgen. In beginsel. Maar het steekt ingewikkelder en ondoorgrondelijker in elkaar dan dat.

Nederland telt bij elkaar 352 gemeenten, 12 provincies en 21 waterschappen. Dat zijn 385 bestuursorganen met 385 websites. Follow the Money onderzocht al deze sites op de kwaliteit van de informatie over het recht om in bezwaar te gaan tegen een overheidsbesluit. Na vijf weken turven en tellen ontstaat een ontluisterend beeld. 

Neprechters bij gemeenten, provincies en waterschappen

Wie zich door de overheid benadeeld voelt, kan verhaal halen via een bezwaarprocedure. Dit recht om te worden gehoord, dat je klacht serieus wordt genomen, geldt als een belangrijke hoeksteen van de democratische samenleving. De burger moet zich kunnen verdedigen wanneer de overheid een besluit neemt dat indruist tegen zijn belangen. De bedoeling van de wettelijke vastgelegde bezwaarprocedure is dan ook dat de burger – via een bezwaarschriftencommissie – op een toegankelijke en transparante manier argumenten kan uitwisselen met de instantie die hem dwarszit.

Dit is deel 2 van een serie waarin Theo Dersjant verslag doet van zijn onderzoek naar de bezwaarschriftprocedures op lokaal en regionaal niveau: bij gemeenten, provincies, waterschappen. De uitkomsten zijn zorgwekkend. Bezwaarschriftencommissies opereren als neprechters;

 » Lees verder