We zien onze planeet te veel als een vriend

we-zien-onze-planeet-te-veel-als-een-vriend

05-03-19 02:00:00,

We zien onze planeet te veel als een vriend. Bij vrienden kunnen we altijd iets rechtzetten. Daardoor denken we al snel dat dat zogenaamd milieuvriendelijk gedrag onze impact op de planeet compenseert. Ecologisten doen zo misschien meer kwaad dan goed doen, stellen Zweedse onderzoekers.

Mensen beoordelen hun impact op het milieu te veel vanuit een morele intuïtie die is ontwikkeld om sociale interactie mogelijk te maken, zegt Patrik Sörqvist, hoogleraar omgevingspsychologie aan de Universiteit van Gävle in Zweden.

Met die aangeboren, intuïtieve oordelen zoeken we altijd naar een evenwicht. Als we een sociale misstap begaan, maken we dat goed met een andere daad. Als we een vriend te kort doen, zetten we dat recht. Moreel rechtvaardige en onrechtvaardige beslissingen kunnen elkaar opheffen.

“Wederkerigheid en evenwicht in sociale relaties zijn fundamenteel geweest voor sociale samenwerking, en dus voor ons overleven”, zegt Sörqvist. “Het menselijk brein is door natuurlijke selectie gespecialiseerd om dit evenwicht te berekenen en te zoeken.”

Geven en nemen

Via datzelfde mechanisme van geven en nemen kijken we ook naar onze impact op de planeet. Alleen werkt het daar niet, stelt Sörqvist. Onze planeet is geen vriend die je kunt paaien door iets recht te zetten. Een sociale misstap kun je gladstrijken, een ecologische voetafdruk niet, die kun je hooguit verminderen.

Via onze morele intuïtie voor sociale interactie zijn we ervan overtuigd geraakt dat we schadelijk gedrag kunnen compenseren met milieuvriendelijk gedrag. “Toegepast op de klimaatverandering leidt dit sociale geven-en-nemen-denken tot de misvatting dat ‘groene’ keuzes niet-duurzame keuzes kunnen compenseren.”

“Je kunt het milieu geen kus geven om het bij te leggen”, zegt Sörqvist. “Naar de Caraïben vliegen is een enorme belasting voor het milieu, hoeveel vleesvrije maandagen je ook houdt.”

Klimaatcompensatie

Nochtans spelen bedrijven en politici erg in op dat gevoel van klimaatcompensatie. Op die manier is dat gevoel sterk verspreid geraakt.

Wanneer je zogenaamd milieuvriendelijke producten toevoegt aan een reeks conventionele producten, denken mensen dat de milieu-impact van de hele reeks niet toeneemt of zelfs afneemt, blijkt uit meerdere studies.

Onderzoekers “hebben bijvoorbeeld ontdekt dat mensen intuïtief denken dat de milieu-impact van een hamburger in combinatie met een biologische appel lager is dan die van de hamburger alleen – of dat de totale uitstoot van een carpooling-systeem dezelfde blijft wanneer hybride auto’s worden toegevoegd aan het systeem.”

Meer kwaad dan goed

Zogenaamd milieuvriendelijk gedrag kan zo meer kwaad dan goed doen.

 » Lees verder

Open Brief aan Mijn Oude Vriend Ian Buruma

Open Brief aan Mijn Oude Vriend Ian Buruma

20-09-18 01:10:00,



Beste Ian,

Laat ik je als oude vriend een advies geven. Zwijg, totdat je hebt begrepen wat er met je gebeurd is, nu je door je werkgever gedwongen bent op te stappen als hoofdredacteur van The New York Review of Books. Je stelt je nu op als slachtoffer van — in jouw woorden — ‘de sociale media,’ en vertoont daarmee dezelfde houding die jij in 2002 bekritiseerde, omdat deze mentaliteit ertoe leidt dat ‘the world will be reduced to soulful communities competing for victimhood.’ Inderdaad, je had in 1999 gelijk toen je tevens wees op de ‘Perils of Victimhood,’ en concludeerde dat dit slachtofferisme ‘kitsch’ is, hetgeen jij als volgt toelichtte: 


By kitsch I don’t mean gaudiness or camp, but rather an expression of emotion which is displaced, focused on the wrong thing, or, to use that ghastly word properly for once, inappropriate.


Voordat je het weet doe je mee aan wat Heikelien (Verrijn Stuart) tegenover jou ‘de Olympische Spelen van het slachtofferschap’ noemde. 

Al meer dan een kwarteeuw geleden waarschuwde zij voor het feit dat het cultiveren van het slachtofferisme uiteindelijk in een modern fascisme zou eindigen. Als juriste schreef zij dat: 

slachtofferisten via erkenning of genoegdoening uit [zijn] op macht. Een macht die zij menen te hebben verdiend door een onschuld, die is geconstrueerd door hun slachtofferschap. 

Zij bestreed vooral 

het excuus dat het slachtofferschap bood om zich niet verantwoordelijk te hoeven voelen.

Een paar jaar later wees de Duitse filosoof Peter Sloterdijk erop dat: 

Verantwoordelijkheid steeds lager [wordt] ingeschat, terwijl het slachtofferschap steeds hoger wordt gewaardeerd. Het is een ontwikkeling die buitengewoon gevaarlijk is voor onze samenleving. Deze slachtofferistische manier van denken is de belangrijkste vorm van ressentiment geworden… Het slachtofferisme, het verleidelijke gevoel slachtoffer te zijn, kan men overal om ons heen waarnemen, en is een extreem morele kracht geworden.

En de in asiel levende joods-Russische dichter Joseph Brodsky adviseerde, kort vóór zijn dood, in zijn laatste essaybundel On Grief and Reason (1997)

Probeer ten koste van alles te vermijden dat je jezelf de status van slachtoffer toestaat… probeer te onthouden dat menselijke waardigheid een absoluut begrip is… Bedenk tenminste,  » Lees verder